Grip op raadsinformatie vraagt om een open ecosysteem
Met het initiatief Democratie Dichtbij zetten lokale en provinciale overheden samen met het ministerie van BZK een belangrijke stap. De ambitie is helder: raads- en stateninformatie beter toegankelijk, vindbaar en bruikbaar maken. Tegelijkertijd adresseert het initiatief belangrijke randvoorwaarden, zoals regie op eigen data, het borgen van privacy, het beperken van afhankelijkheid van leveranciers en het verantwoord toepassen van AI.
Vanuit Raadzaam steunen wij dit initiatief. In deze blogpost delen wij onze visie, met als doel scherper te krijgen wat het realiseren van deze ambitie in de praktijk vraagt.
De visie van Democratie Dichtbij
Als vertrekpunt nemen we de visualisatie Visie Nederlandse Raads- en Stateninformatievoorziening, ontwikkeld door ICTU in samenwerking met gemeenten, provincies en griffiers.
Deze visualisatie bestaat uit vijf lagen:
1. Maatschappelijke opgave
De bovenste laag laat zien waar het uiteindelijk om draait: geïnformeerde inwoners en volksvertegenwoordigers die met elkaar in interactie zijn. Een democratie waarin mensen actief deelnemen en waarin besluitvorming plaatsvindt in open verbinding met de samenleving.
2. Besluitvorming en organisatie
De tweede laag beschrijft het bestuurlijke proces: dossieronderzoek, interactie met de samenleving, beraadslaging, besluitvorming en archivering. In de praktijk functioneren deze stappen vaak nog als losse onderdelen, terwijl ze voor een goed werkend informatiesysteem juist met elkaar verbonden moeten zijn.
3. Informatie
De derde laag bevat alle raads- en stateninformatie die nodig is voor besluitvorming: volledig, goed gedocumenteerd en voorzien van bronvermelding, thema’s en dossiers.
4. ICT-voorzieningen
De vierde laag bestaat uit modulaire ICT-oplossingen van verschillende leveranciers, die via open standaarden en API’s samenwerken. Dit biedt flexibiliteit en keuzevrijheid. AI kan hier ondersteunen bij het zoeken, samenvatten en presenteren van informatie.
5. Infrastructuur
De onderste laag vormt de technische basis. Data wordt veilig opgeslagen, onder regie van de overheid en volgens strenge eisen rondom beveiliging, privacy en digitale soevereiniteit.
Onze kijk op de opbouw van dit ecosysteem
In de huidige opzet van Democratie Dichtbij zitten veel belangrijke elementen die wij herkennen en onderschrijven. Tegelijkertijd roept het bij ons ook de vraag op hoe de informatielaag precies ingericht moet worden om de ambitie daadwerkelijk waar te maken.
Vanuit onze ervaring met het modelleren en ontsluiten van raadsinformatie zien wij dat deze laag meer kan zijn dan een verzameling documenten. Om beleid inzichtelijk en navolgbaar te maken, is het nodig dat informatie met elkaar wordt verbonden tot samenhangend geheel.
Een mogelijke manier om dit te realiseren is met Linked Data.
Wat is Linked Data?
Linked Data is een manier om informatie niet alleen op te slaan, maar ook betekenisvol te verbinden.
In plaats van documenten als losse bestanden te behandelen, wordt vastgelegd wat die documenten zijn en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Een document is dan niet langer een los PDF-bestand in een archief, maar wordt herkend als bijvoorbeeld een raadsvoorstel, motie of ingezonden brief.
Door de onderlinge relaties tussen verschillende raadsstukken expliciet vast te leggen, bijvoorbeeld op welke raadsvoorstellen, amendementen en moties zijn ingediend, ontstaat een netwerk van informatie waarin samenhang zichtbaar wordt.
Dit verandert de gebruikerservaring van zoeken naar documenten naar navigeren door beleid. Informatie kan in de juiste context worden bekeken en het wordt mogelijk om te volgen hoe beleid zich over tijd ontwikkelt. Verbanden die eerder impliciet waren en gebruikers zelf moesten leggen, worden expliciet gemaakt.
Hoe wij Linked Data toepassen binnen Raadzaam
Binnen Raadzaam passen wij Linked Data toe om raadsinformatie los te koppelen van de agenda-structuur van het RIS en in samenhang te ontsluiten.
Voor de zoekmachine hebben wij raadsinformatie gemodelleerd als onderdeel van het beleidsproces. Raadsvoorstellen, moties, amendementen, toezeggingen en besluiten worden niet als losse documenten gepresenteerd, maar als samenhangende onderdelen van één geheel.
Hierdoor kunnen gebruikers niet alleen informatie vinden, maar ook zien hoe een onderwerp zich heeft ontwikkeld. In plaats van zoeken naar documenten, ontstaat de mogelijkheid om door beleid te navigeren.
Naar een gedeelde representatie van het raadsdomein
Als we toewerken naar een open ecosysteem voor raadsinformatie, is het belangrijk dat verschillende systemen op elkaar aansluiten en dezelfde taal spreken. Dat vraagt om een gedeelde manier om het raadsdomein digitaal te representeren.
Wij werken graag mee aan het verder definiëren van een domeinmodel dat hiervoor kan dienen, bijvoorbeeld met het Gemeentelijk Gegevensmodel als uitgangspunt. Wij zien Democratie Dichtbij in de rol van begeleider in de totstandkoming van een dergelijk model. Dat zij leveranciers samenbrengen om te komen tot standaarden die vervolgens door hen worden gedragen en verder ontwikkeld.
Wij hebben veel ervaring in meerdere sectoren met het vastleggen en valideren van Linked Data en brengen deze kennis graag in.
Van de verschillende overheden verwachten wij dat zij een duidelijke visie formuleren op het veilig en verantwoordelijk gebruik van open standaarden en AI. Het gebruik van Linked Open Data in Vlaanderen en de AI Act kunnen daarbij als inspiratie dienen.
De basis onder verantwoorde AI
Binnen deze ontwikkeling speelt AI een steeds grotere rol. Wij zien AI daarbij als een waardevol hulpmiddel, maar niet als uitgangspunt.
Toepassingen zoals samenvatten, analyseren en ondersteunen bij het schrijven van stukken kunnen veel waarde toevoegen. Tegelijkertijd vraagt dit om een stevige basis.
AI kan alleen betrouwbaar functioneren wanneer de onderliggende informatie feitelijk juist is, herleidbaar naar de bron en in de juiste context is geplaatst.
Linked Data helpt om die basis te leggen. Door informatie expliciet te structureren en te verbinden, ontstaat een fundament waarop AI op een verantwoorde manier kan worden toegepast.
Tot slot
De beweging richting een open ecosysteem voor raadsinformatie is in gang gezet.
Het beter toegankelijk maken van raadsinformatie vraagt niet alleen om nieuwe toepassingen, maar ook om een andere manier van omgaan met informatie zelf. Door informatie betekenisvol te structureren en met elkaar te verbinden, ontstaat een basis waarop verschillende oplossingen kunnen samenkomen.
Wij dragen daar vanuit onze ervaring graag aan bij en gaan hierover graag in gesprek met andere partijen binnen het raadsdomein.